سير تحول  نشر كتاب در ايران

 

نشر ايران را بر پايه محمل هايي كه طي تاريخ داشته است به سه مرحله اصلي مي توان تقسيم كرد.مرحله پيشا چاپ – مرحله چاپي – مرحله پسا چاپ

1.  مرحله پيشا چاپ- از آغاز پيدايش خط در ايران،احتمالا در هزاره يكم قبل از ميلاد تا انتقال نقش بر تكه هاي چرمي در عصر گيخاتون،حاكم مغول در ايران يا نخستين چاپ متون مقدس مسيحي به شيوه ابداعي گوتنبرگ به دست ارمنيان مقيم در جلفاي اصفهان در عصر صفويه،نشركتاب از راه كتابت و تكثير خطي در نسخه هاي اندك شمار صورت مي گرفت.تععين كردن تاريخ قطعي براي مرحله پيشا چاپ به قطعي شدن تاريخ پيدايش خط و چاپ در ايران بستگي دارد كه البته ديدگاهها در اين مورد متفاوت است .  

2.  مرحله چاپي – اين مرحله محدوده زماني حدود  200سال را در بر مي گيرد،از اواخر سده ي 18 تا اواخر سده ي 20 ،يا به عبارتي تقريبي تر دو قرن 20 و19تاريخ ايران عصري پر تحول و تأاثير گذار بوده است .در همين دوره تحول جميعتي ،تحول سواد آموزي و آموزشي ، تحول در شيوه زندگي و...پديد آمده است و همه ي اينها كه با پديده ي دادوگرفت انديشه همراه است ،با نشر نيز ارتباط دارد.

3.  مرحله پسا چاپ – ما اكنون سالهاي آغازين اين مرحله را از سر مي گذرانيم .مرحله پسا چاپ در ايران ،از دهه ي 1370شمسي برابر با دهه ي 1990ميلادي با گسترش شبكه هاي يارانه اي ،رواج پديده ي DTP كه نشر روميزي ناميده مي شود و ظهور انقلاب در عرصه نشر بدون چاپ يا نشر فارغ از چاپ يا نشر الكترونيكي آغاز شد . در ادامه ي همين روند پديده ي DPT كه شايد بتوان آن را به نشر سراي الكترونيكي ترجمه كرد در حال گسترش است .

 

نشر كتاب در كشورهاي در حال توسعه

مي دانيم كه در طي دهه هاي اخير كشورهاي زيادي از بند استعمار رهايي يافته و به استقلال رسيده اند اين كشورهاي استعمارزده بلافاصله شروع به دگرگوني شرايط اجتماعي و اقتصادي خود كردند اما در مسير توسعه اين گشورهاي تازه استقلال يافته و ساير كشورهاي جهان سوم به وارد كردن وسايل الكترونيكي و پسشرفته ،تهيه تجهيزات جنگي و تقويت نيروهاي نظامي خود و...اقدام كردند و متاسفانه در مسير توسعه و برنامه ريزي به انتشار كتاب و صنعت انتشاراتي كم بها دادند و چه بسا از ان غافل ماندند. به ديگر سخن در راه توسعه و برنامه ريزي تقريبا انديشه ، تفكر علمي و فرهنگ كنار گذاشته شد . طبق گزارشهاي يونسكو گرسنگي كتاب و شكاف عميق توليد و توزيع سرانه كتاب دركشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته گاهي از 20 تا 40برابر تجاوز مي كند و چنين شكافي از عمق فاجعه و انديشه صدها ميليون انسان در جهان سوم خبر ميدهد.

 

مسايل و مشكلات نشر در جهان سوم

 

در نشر كتاب در جهان سوم مسائل مهمي ميتوانند مؤثر باشند:

1)          توليد و مصرف اطلاعات

2)          خردنگري بجاي كلان نگري

3)          شمارگان كتاب ،كتابخواني

4)          نظام آموزشي

5)          اقتصاد

6)          حق مؤلف

7)          توزيع كتاب

8)          زبان

9)          منافع شخصي در مقابل منافع عمومي

10)     حرفه انتشارات

11)     وابستگي

 

مقايسه ميان نشر در ايران و ژاپن

وضعيت نشر كتاب در ژاپن يكي از شگفتي هاي عالم نشر است.تحولات ژاپن از دوره اي آغاز شد كه به آن" دوره ميجي" كه به معناي حكومت روشنفكرانه است كه تقريبا همزمان با حكومت ناصرالدين شاه قاجار بوده است . از عوامل موفقيت ژاپن در جريان جنگ جهاني اول از صحنه جنگ جهاني بيرون بود و اقتصاد به سرعت در حال رشد آن از گزند آسيب هاي ويرانگري كه به اقتصاد بسياري از كشورها از جمله ايران وارد شد در امان بود و همچنين مانند ايران به بحرانهاي سياسي پس از انقلاب مشروطه نيز گرفتار نشد. از جمله عوامل ديگري كه ژاپن در اين امر پيشرفت كرد بالارفتن سطح عمومي زندگي در ژاپن و همچنين قدرت خريد مردم و طبقه متوسط ،توليد و مصرف كتاب ،شمار جواناني كه تحصيلات دبيرستاني را به پايان بردند.نيازهاي جديد جامعه ژاپن به مواد خواندني وعلاوه بر اين امضاكردن پيمان جهاني حق پديد آورنده كه در اين امر ژاپن پيشگام كشورهاي آسيايي بود.

 

     

   + شبنم - ۱۱:٠٠ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٤/٩/٢٤